ดร.พรสวาท วัฒนกูล

ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติฯ GIT
นัดพบ

บนตึกสูงปลายถนนสีลม ณ ห้องที่มองผ่านกระจกแล้วสามารถมองเห็นรถไฟฟ้าวิ่งสวนกันไปมาเต็มไปด้วยการสนทนาที่ออกรส การถามตอบว่าด้วยเรื่องความเชี่ยวชาญทางด้านอัญมณีของคนไทย ค่อยๆกระจ่างขึ้นที่ละน้อยๆด้วยวิธีการเล่าเรื่องของผู้ทรงภูมิอย่าง ดร.พรสวาท วัฒนกูล ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ GIT ค่าที่เคยเป็นอาจารย์สอนทางด้านแร่วิทยาอยู่ที่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์มาก่อน ความรู้เกี่ยวกับอัญมณีซึ่งจัดอยู่ในประเภทสินแร่ชนิดหนึ่งจึงครบถ้วนด้วยเนื้อหาสาระ โดยเฉพาะยุทธศาสตร์ของ GIT กระทั่งสามารถขึ้นเป็นสถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับเบอร์หนึ่งของโลก

สถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ GIT มีขอบข่ายการทำงานอะไรบ้างคะ

ภาพของเราจะเป็นผู้ที่อยู่กลางระหว่างภาครัฐจริงๆกับอุตสาหกรรมอัญมณี คือสามารถจะเชื่อมโยงและนำความเข้าใจทั้ง 2 ฝ่าย ให้ส่งผ่านถึงกันได้ รวมทั้งมีหน้าที่ปรับตัวช่วยเหลืออุตสาหกรรมอัญมณีของไทยให้แข่งขันในเวทีโลกในตลาดโลก พอเข้ามาทำงานอาจารย์จึงบอกเจ้าหน้าที่ทุกคนว่าเราจะต้องเป็นสถาบันที่อยู่ในระดับเวิลด์คลาส และมีความเป็นมืออาชีพทุกคนเพราะบุคลากรที่อยู่ในแวดวงทางด้านนี้หายากมาก เนื่องจากเป็นวิชาชีพค่อนข้างเฉพาะแม้ตัวอาจารย์เองกว่าจะเข้ามาช่วยอุตสาหกรรมได้ก็ถูกบ่มเพาะมานานพอสมควร ซึ่งก็ต้องกราบขอบพระคุณท่านผู้อำนวยการคนแรกของสถาบัน ตอนนี้ท่านยังกรุณามาเป็นที่ปรึกษาคณะกรรมการอยู่ คือ ท่านศาสตราจารย์ศักดา ศิริพันธุ์ ซึ่งเป็นผู้ที่มีวิสัยทัศน์ไกลมาก

ก่อนหน้าที่จะมารับตำแหน่ง ผอ. สถาบันฯ ทราบว่าอาจารย์เคยสอนอยู่ที่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

ใช่ค่ะ สอนทางด้านธรณีวิทยาอยู่ที่เกษตรฯ เพราะจบปริญญาเอกทางด้านแร่วิทยาโดยตรงมาจากเยอรมนี ท่านอาจารย์ศักดาจึงได้ไปหารือว่าอยากให้มาช่วย ท่านพูดกับอาจารย์ว่าองค์กรจะเข้มแข็งได้ก็ต่อเมื่อมีการระดมบุคลากรที่มีคุณภาพมาช่วยงาน เพราะก่อนหน้านี้อุตสาหกรรมอัญมณีเครื่องประดับ เป็นเพียงอุตสาหกรรมครอบครัวเท่านั้น

ตั้งแต่นั้นมาเราจึงได้สร้างการเรียนรู้ ท่านให้พวกเราไปหาความรู้ทางด้านธรณีวิทยา แร่วิทยา อัญมณีคือแร่ ที่มีความสวยงาม หายาก คงทน ใช้ตกแต่งเครื่องประดับได้ ดังนั้น ถ้าใครไม่เข้าใจ มันก็ค่อนข้างจะยาก แต่เนื่องจากอาจารย์จบมาทางด้านนี้โดยตรงจึงมีพื้นฐานแน่นเป็นทุนเดิม เราทำงานอย่างหนักประมาณ 3 ปี ก็เห็นหน้าเห็นหลัง เราเป็นที่ยอมรับ สมาคมเองก็ส่งเข้าประกวดกับสมาพันธ์อัญมณีแห่งโลก กระทั่งเราได้รับการโปรโมทให้ได้เป็นห้องปฏิบัติการทางอัญมณีที่มีมาตรฐานระดับโลก เนื่องจากเราเป็นสถาบันที่สามารถระบุแหล่งที่มาและคุณภาพของอัญมณีได้อย่างแม่นยำ กลายเป็นสถาบันที่เป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติ ที่สุดเราก็ขึ้นเป็นอันดับหนึ่งในห้องปฏิบัติการอัญมณีของโลกภายในเวลาไม่กี่ปี ซึ่งเป็นเรื่องที่เราจะต้องประชาสัมพันธ์ออกไปว่าสถาบัน GTI ของเรานั้นเป็นที่หนึ่งในโลก

ขณะนี้ GTI ลงไปช่วยอุตสาหกรรมอัญมณีบ้านเราอย่างไรบ้าง

ขณะนี้เราลงไปช่วยที่จันทบุรี มีแล็บลงไปช่วยเลยโดยตรง เนื่องจากเราวิเคราะห์พบว่ายุทธศาสตร์อุตสาหกรรมอัญมณี ถ้าหมายจะเป็นเจ้าแห่งการส่งออกการผลิตอัญมณีของโลก คุณจะต้องรับวัตถุดิบให้ได้ แม้ว่าปัจจุบันเราจะมีวัตถุดิบที่น้อยลง แต่เราก็ยังมีแหล่งอยู่บ้างที่จันทบุรี ตราด กาญจนบุรี และล่าสุดเราพบแหล่งไพลินที่อำเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่ และกำลังเปิดเป็นแหล่งศึกษาเรียนรู้เพราะพบไม่มาก ขณะที่พม่า เขมร อีสเทิร์นแอฟริกา มาดากัสการ์ เคนยา แทนซาเนีย มาลาวี เอธิโอเปีย อัฟกานิสถาน ปากีสถาน ทาจิกีสถาน ก็ยังเป็นแหล่งอัญมณีของโลก หน้าที่ของเราคือต้องไปสร้างสัมพันธ์ไมตรีกับประเทศเหล่านี้ไว้

อัญมณีชนิดใดกำลังเป็นที่นิยมบ้างคะ

ยังเป็นพลอยสีทับทิม ไพลินที่เรียกว่า "น้ำเงินกษัตริย์หรือน้ำเงินราชวงศ์" ซึ่งความสวยงามนี้ขึ้นอยู่กับแร่มลทินที่อยู่ข้างใน การดูดกลืนทางด้านสี Spectrometer ถูกต้อง การดูดกลืนแสง กล่าวโดยรวมคือความรู้เรื่องอัญมณีต้องแน่น มีฐานข้อมูลจากการทำวิจัยต้องมากพอ เพื่อที่จะบอกได้ว่าอัญมณีชนิดนั้นๆมีแหล่งกำเนิดมาจากไหน ทั้งนี้เพื่อเป็นการการันตีคุณภาพไปในตัวด้วย กล่าวคือความสวยงามของอัญมณีต้องนำ Science มาประยุกต์เข้ากับศิลปะ และยังหมายรวมไปถึงความเป็นอยู่และสังคมของผู้บริโภค

หากกล่าวถึงการดีไซน์บ้านเราไม่เป็นสองรองใครใช่มั้ยคะ

ไม่เป็นสองรองใครแน่นอนค่ะ แต่ทั้งนี้การออกแบบก็ขึ้นอยู่กับรสนิยมของคู่ค้าเป็นหลัก ถ้าเป็นตลาดตะวันออกกลาง ยังนิยมตัวเรือนที่เป็นโลหะ เงิน ทอง แม้แต่กลุ่มอาเซียนเองก็เป็นที่นิยมเพราะอัญมณีหรือเครื่องประดับเมื่อซื้อแล้วสามารถเป็นทรัพย์สินมรดกให้ทายาทได้ ดังนั้น จึงเห็นได้ว่า GIT ของเราจึงมีการจัดประกวดการออกแบบ Jewelry มาอย่างต่อเนื่องถึง 7 ปี ด้วยกัน

สำหรับปีนี้ซึ่งจัดเป็นปีที่ 8 มีธีมเป็นอย่างไรคะ

ปีนี้เราขอเปลี่ยนไหมว่า GIT World Jewelry Design ภายใต้แนวคิด "Battle of Colors" The Design Your Eyes Can't IgnoreTheme In This Year "มนต์เสน่ห์แห่งดีไซน์ที่คุณไม่อาจละสายตา" ชิงเงินรางวัล รวมมูลค่า $ 12,000 US หรือกว่า 450,000 บาท หมดเขตรับสมัครในวันที่ 23 กรกฎาคม 2557 ผู้สนใจสามารถดาวน์โหลดใบสมัครได้ที่ www.faecbook/GITtrainingcenter ค่ะ ซึ่งอาจารย์เชื่อว่าน่าจะเป็นเวทีที่ผู้ประกอบการกับนักออกแบบเขามาเจอกันนะคะ ทั้งนี้อาจารย์ไปได้ไอเดียจากการเดินทางไปแลนด์ เค้าจะจัดงานในทำนอง Designer พบผู้ประกอบการ พบ Public ผู้เข้าชมสามารถแวะเวียนเข้ามาดูได้ตลอดเวลา อีกทั้งยังคุยถึงแรงบันดาลใจในการออกแบบกับ Designer ได้

น่าจะเป็นงานประกวดที่มีชีวิตชีวามากขึ้นกว่าปีก่อนนะคะเพราะรูปแบบการจัดงานเปลี่ยนแปลงไป

ใช่ค่ะ อาจารย์เชื่ออย่างนั้น เพราะเราจะส่งจดหมายเชิญไปยังนักออกแบบทั่วโลก ทั้งนี้เรายังหวังผลในเรื่องการมาSopping ด้วย เพราะครั้งนี้เราจัดที่ Centralworld ที่นี้ตรงนี้เราก็คล้ายๆว่าคนบ้านใกล้เรือนเคียงอาเซียนหรือใครก็ตามที่จะมาประเทศไทยช่วงนั้นก็จะมี Event ให้คุณนะคะ แล้วคุณก็พักผ่อนท่องเที่ยวอะไรไปด้วย ซึ่งเราก็ได้ประสานงานไปทาง ททท. ด้วยเช่นกัน

ณ ปัจจุบัน ถามว่าคุณภาพอัญมณีของบ้านเราเท่าที่ยังหลงเหลืออยู่สู้แหล่งอื่นๆทั่วโลกได้มั้ยคะ

ตอนนี้ต้องเรียนตามตรงเลยแหล่งอัญมณีของเราได้หมดลง ที่เหลืออยู่บ้างก็พอได้ใช้เป็นแหล่งให้เราศึกษา เพื่อพัฒนาทักษะบุคคลากรของเรา

แหล่งผลิตอัญมณีขนาดใหญ่ตอนนี้อยู่โซนไหนคะ

ถ้าเป็นประเภทพลอยก็แถว East Africa โมซัมบิก เฉพาะที่โมซัมบิกมีทับทิมด้วย พม่า ศรีลังกา ก็ยังเป็นแหล่งที่สม่ำเสมอ เพราะกฎหมายเรื่องการทำเหมืองอัญมณีของเขายังค่อนข้างเคร่งครัด คือห้ามใช้เครื่องจักร ใช้ได้แต่อุปกรณ์แบบพื้นๆแหล่งอัญมณีของเค้าจึงไม่หมดไปอย่างรวดเร็วเหมือนบ้านเรา

สำหรับบ้านเราจะว่าหมดไปเสียทีเดียวก็คงไม่เชิง เพราะที่เมืองจันท์บริเวณเขาพลอยแหวนก็ยังพอมีหลงเหลืออยู่บ้าง แต่เป็นแหล่งเล็กๆ มี Sapphire ปริมาณหนึ่ง แต่ก็เป็นชนิดที่แบบว่าสีเขียวหรือสีเหลือง ไพลินก็มีน้อยลง ส่วนทับทิมสยามค่อนข้างจะหมดไปมากเลย

ในเมื่อบ้านเราแหล่งอัญมณีต่างๆก็หมดไปแล้วอะไรที่ยังทำให้เราสามารถยืนอยู่บนเวทีโลกได้ในอุตสาหกรรมอัญมณี

สิ่งที่ทำให้เรายืนอยู่ได้คือเรามีช่างฝีมือที่ยอดเยี่ยมทางด้านการออกแบบ เนื่องจากเรามีแรงบันดาลใจมากมาย ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของศิลปวัฒนธรรม ธรรมชาติ อีกทั้งเรามีความน่าเชื่อถือเพราะเราทำอุตสาหกรรมทางด้านนี้มานาน และที่สำคัญคือคนไทยมีความเป็นมิตรกับลูกค้าเสมอ

และในเชิงความสามารถเฉพาะตัวของนักออกแบบหรือบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมอัญมณีล่ะคะ

คนไทยมีความสามารถอย่างดีเยี่ยมอย่างแน่นอนอาจารย์เชื่อมั่นในเรื่องนี้ เพราะคนไทยมีพรสวรรค์ทางด้านศิลปะ มีความละเอียดอ่อน และเป็นเลิศทางด้านศิลปะประดิษฐ์

แต่ทั้งนี้เราก็ยังมีสิ่งที่ขาดคือ Inovation and Technology การจะยกระดับเป็นผู้ส่งออกและผู้ผลิตอันดับต้นๆของโลกเราจะต้องยกระดับทุกภาคส่วนทั้งองค์ความรู้ แรงงาน วัตถุดิบ เครื่องจักรเครื่องมือ และกลยุทธ์ทางด้านการตลาด ต้องไม่ใช่การซื้อมาขายไปแบบเดิม แต่เราต้องรู้จักการใช้ไอทีให้เกิดประโยชน์สูงสุด สิ่งที่สำคัญของคนไทยก็คือต้อง Change ต้องปรับตัวเพราะว่าโลกมันไดนามิก โลกมีการเปลี่ยนแปลง คุณต้องปรับตัวให้เข้ากับการเปลี่ยนแปลง

ในเมื่อ GIT เป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติ ได้มีการจัดคอร์สสอนให้กับบุคลากรทางด้านอัญมณีบ้างมั้ยคะ

มีค่ะ ล่าสุดเราเพิ่งเทรนด์ให้กับมาดากัสการ์ เคนย่า แทนซาเนีย โมซัมบิก เพื่อให้เค้ามาเป็นพันธมิตรกับเรา เพราะเค้ามีวัตถุดิบมากพอที่จะเป็นคู่ค้ากับเรา จีนก็ส่งคนมาเทรนด์กับเราเช่นกัน เรากำลังก้าวเข้าสู่ประชาคมอาเซียนซึ่งตรงนี้สำคัญมาก อาจารย์เชื่อว่าอุตสาหกรรมอัญมณีจะเป็นอุตสาหกรรมหนึ่งที่จะช่วยสร้างเม็ดเงิน และสร้างความมั่งคั่งให้กับประเทศไทยได้มากที่เดียว

แต่ทั้งนี้เราต้องขจัดความเหลื่อมล้ำในข้อที่ว่าฉันแข่งกับเธอ เธอแข่งกับฉันออกไป ยกตัวอย่างเช่น สิงคโปร์มีความสามารถทางด้านการขายก็ทำไป เรามีความโดดเด่นทางด้านการผลิตก็รับตรงนี้มา มองในแง่ดีคือเป็นการแบ่งปันมูลค่าทางการตลาดภายในอาเซียนด้วยกัน

ตั้งแต่เข้ามารับตำแหน่งสิ่งหนึ่งที่อาจารย์ให้เป็นนโยบายไว้เลยคือ การส่งออก เพราะถือเป็นการนำเม็ดเงินเข้า ขณะเดียวกันกลุ่มของนักท่องเที่ยวเราก็ไม่ควรมองข้ามเพราะนิยมซื้อด้วยเงินสดเป็นเครื่องประดับใส่กลับไป และเป็นช่องทางการส่งออกอีกทางหนึ่ง ซึ่งสถาบันเข้าไปมีส่วนเกี่ยวข้องตรงการออกใบการันตีเพื่อสร้างความมั่นใจให้กับลูกค้า เพราะเราต้องไม่ลืมว่าสิ่งของเหล่านี้มีมูลค่าสูง ดังนั้น อาจารย์ก็เลยคิดว่าอุตสาหกรรมนี้น่าจะไปได้ดีแน่ ถ้าหากเรามีครบวงจร

ทำไมอาจารย์สนใจทางด้านธรณีวิทยา

อาจารย์มีความผูกพันกับธรรมชาติมาก แล้วก็สนใจใคร่รู้ เวลาเล่นลูกหินตอนเด็กๆก็อยากรู้ว่าทำไมบางชนิดจึงเรียกหิน บางชนิดจึงเรียกแร่ แล้วทั้งสองอย่างนี้มันเกิดขึ้นมาได้อย่างไร แต่จริงๆถ้าพูดไปเราไม่ทราบตัวเราเองหรอก เพราะสมัยเรียนมัธยมก็เรียนวิทยาศาสตร์ตามเพื่อน แต่พอเรียนเคมีพบว่าตัวเองสนุกมากและชอบเพราะได้ลงลึกถึงเรื่องธรณีวิทยาและรากศัพท์ เลยตกหลุมรักเรื่องธรณีวิทยากระทั่งจบปริญญาเอกจากเยอรมนีและกลับมาสอนหนังที่มหาวิทยาลัยเกษตรค่ะ

สุดท้ายความสุขของการที่ได้ทำงานตรงนี้แล้วก็ได้เรียนมาทางด้านนี้อยู่ที่อะไรคะ

คือการได้นำองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่แท้จริงมาใช้ประยุกต์แล้วก็มาช่วยอุตสาหกรรมแล้วก็อุตสาหกรรมนี้เป็นอุตสาหกรรมที่นำเงินเข้าสู่ประเทศในอันดับต้นๆทำให้เกิดความมั่งคั่งแล้วประเทศพัฒนาไปได้ แล้วก็มองว่าในอุตสาหกรรมนี้มีทั้งคนที่เป็นห่วงโซ่ของอุตสาหกรรมทั้งหมด คือมีคนต้นน้ำ มีเรื่องคนทำเหมือง มีช่างเจียระไน คนกลางน้ำก็คือคนทำ Jewelry สุดท้ายคือคนขายก็มีเรื่องอะไรหลายๆอย่างการพัฒนาซึ่งเป็นอุตสาหกรรมที่อยู่ในประเทศค่อนข้างจะครบวงจรถึงแม้จะต้องนำเข้ามา แต่ก็หาใช่เรื่องแปลก เพราะดูอย่างอุตสาหกรรมรถยนต์ล้วนเป็นบริษัทข้ามชาติจริงคอมพิวเตอร์ก็เป็นบริษัทข้ามชาติ

อาจารย์ถึงบอกว่าจะพยายามผลักดันให้อุตสาหกรรมอัญมณีเติบโตให้จงได้ ถ้าอาจารย์เป็นผู้บริหารจะชี้ให้เห็นเลยว่าในโลกนี้เวลาเขาขายสแกนดิเนเวีย ขาย Ericsson Motorola ประเทศเขาก็หนาวเย็นเขาขายอินโนเวชั่นต่อหน่วยราคาแพง แล้วประเทศไทยเอาอินโนเวชั่นไหนไปขาย แต่ถ้าเราไม่มีเราจงนึกถึงสินค้าหรือสิ่งที่เราทำได้ต่อหน่วยราคาแพง สิ่งนั้นก็คืออัญมณีถ้าอาจารย์เป็นนักบริหารประเทศอาจารย์จะต้องบอกว่าต้องมาหาสิ่งนี้อุตสาหกรรมนี้ต้องได้รับการสนับสนุนอย่างเต็มที่ ถ้าเรื่องนี้คนไทยกินหมดอันที่สองอาจารย์ก็จะดูอุตสาหกรรมการเกษตรเพราะว่าเกี่ยวข้องกับผู้คนทั้งประเทศมากมาย

ถามว่าทำไมต้องเป็นอุตสาหกรรมอัญมณีตอบว่า อุตสาหกรรมนี้มีมูลค่านัยเป็นแสนๆล้าน คนละแมกนิจูดกับบางอุตสาหกรรมถ้าเป็นอาเซียนแล้วเราอาจจะให้บางประเทศช่วย เวลาเราพูดต้องหมายรวมว่าเราเป็นคนอาเซียน เหมือนคนยุโรปเพราะฉะนั้นก็อยากจะฝากว่าทำไมถึงทำ เพราะอาจารย์มองว่าเมื่อมองภาพครบแล้วความรู้เรื่องอัญมณีจะนำมาช่วยประเทศชาติได้ก็ดีใจ อีกทั้งนำเม็ดเงินเข้าสู่ประเทศชาติแล้วสิ่งเหล่านี้ก็เกี่ยวข้องกับทุกๆคนค่ะ