ตามไปดู "คู่รักนักปั่นรอบโลก"

เที่ยวละไมโขทัย-ศรีสัชนาลัย-กำแพงเพชร : 3 เส้นทางมรดกโลก
ที่นี่...รายการตะวันหรรษา

เชื่อหรือไม่ว่า "จุดหมายปลายทาง" ไม่สำคัญเท่ากับ "เรื่องราวระหว่างทาง" การออกเดินทางไกล หากใจเราเปิดกว้าง จะได้พบเรื่องราวดีๆ ที่เกิดขึ้นได้ตลอดเวลา รูปแบบการเดินทางที่ช้าลง จะทำให้มีเวลาเพิ่มขึ้นมากขึ้น แลกเปลี่ยนเรียนรู้ประสบการณ์ พบมิตรภาพที่อบอุ่นได้เป็นอย่างดี

ดิฉันได้รับเชิญจาก ดร.นาฬิกอติภัค แสงสนิท ผู้อำนวยการองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) หรือ อพท. ให้เดินทางไปสัมผัสประสบการณ์ในรูปแบบ การท่องเที่ยวโดยใช้จักรยานเป็นพาหนะ ช่วยประหยัดพลังงาน เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม และส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ (Creative Tourism) ภายใต้ชื่อ "ปั่นตามฝัน ตามรอยเส้นทางปั่นจักรยาน 3 เส้นทางมรดกโลก" สุโขทัย-ศรีสัชนาลัย-กำแพงเพชร โปรแกรม 3 วัน 2 คืน

` กรมศิลปากร ประกาศขึ้นทะเบียนอุทยานประวัติศาสตร์ทั้ง 3 แห่ง เป็นโบราณสถานเมืองเก่าสุโขทัย โบราณสถานเมืองศรีสัชนาลัย และโบราณสถานเมืองกำแพงเพชร เมื่อปี 2478 และต่อมาในปี 2534 ได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรม จากองค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) ณ เมืองคาร์เทจ ประเทศตูนีเซีย

ครอบคลุมพื้นที่ 1. อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย 2. อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย 3. อุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร 4. พื้นที่เกี่ยวเนื่องที่อาจส่งผลต่อการอนุรักษ์ และการพัฒนาพื้นที่อุทยานประวัติศาสตร์ทั้ง 3 แห่ง โดยพิจารณาจากความเกี่ยวข้องด้านประวัติศาสตร์ของพื้นที่ ความสัมพันธ์ในเชิงเศรษฐกิจ และการกำหนดบทบาทของแต่ละพื้นที่ในระดับภูมิภาคตามสภาพการณ์ปัจจุบัน

อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ผังเมืองเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีกำแพงเมืองสลับกับคูน้ำล้อมรอบ 3 ชั้น มีคลองแม่ลำพันไหลผ่านไปลงแม่น้ำยม อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย ผังเมืองเป็นรูปหลายเหลี่ยม โค้งตามลำน้ำ มีกำแพงเมืองและคูเมืองล้อมรอบ อุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร ผังเมืองเป็นรูปคล้ายสี่เหลี่ยมคางหมู วางแนวยาวขนานไปกับลำน้ำปิง มีกำแพงเมืองและคูเมืองล้อมรอบ

การเดินทางของคณะสื่อมวลชน มี มัธนา เมนแก ประชาสัมพันธ์ อพท. และ ทรงศักดิ์ ศรีเคลือบ ประธานคณะกรรมการด้านการตลาดท่องเที่ยวในประเทศ สภาอุตสาหกรรมท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย ร่วมเดินทางไปด้วย มาถึงวัดช้างได้พบ สิทธิชัย ปฐมวารี รษก.ผจก.พื้นที่พิเศษอุทยานอุทยานประวัติศาสตร์ สุโขทัย-ศรีสัชนาลัย-กำแพงเพชร และ ชุมพล มุสิกานนท์ รักษาการผู้จัดการพื้นที่พิเศษเมืองเก่าน่าน และ รักษาการหัวหน้างานประชาสัมพันธ์ อพท. โดยมี วรรณกับหมู ซักซ้อมความเข้าใจเส้นทางและกิจกรรมการปั่นจักรยาน

เส้นทางแรก ชมอุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร ประกอบด้วยเขตอรัญญิก-ข้ามสะพานคูเมือง-ศาลหลักเมือง-เลียบกำแพงเมืองด้านใน (ฝั่งประตูผี) -วัดพระแก้ว-วงเวียนต้นโพธิ์-สะพานข้ามแม่น้ำปิง-วนใต้สะพาน-ชุมชนนครชุม

เขตป่าอรัญญิก มี 3 วัดอยู่ติดกัน วัดพระนอน-วัดนาคเจ็ดเศียร-วัดพระสี่อิริยาบถ วัดพระนอนเป็นวัดขนาดใหญ่ องค์พระพังทลายลงจนแทบไม่มีให้เห็น เหลือเพียงกำแพงกับเสาศิลาแลง วัดนาคเจ็ดเศียร มีเจดีย์ใหญ่ วัดพระสี่อิริยาบถมีพระพุทธรูปปูนปั้น 4 ทิศ 4 อิริยาบถ เหลือให้เห็นและสมบูรณ์คือทิศตะวันตก เป็นพระพุทธรูปในอิริยาบถยืน ทิศตะวันออกพระพุทธรูปปางลีลา ทิศเหนือพระพุทธรูปอิริยาบถนอน ทิศใต้พระพุทธรูปอิริยาบถนั่ง มณฑปที่ประดิษฐานองค์พระเชื่อว่าสร้างขึ้นก่อนสมัยกรุงสุโขทัย

วัดช้างรอบ 68 เชือก นับว่ามีจำนวนช้างมากที่สุดเท่าที่เคยเห็นมา เมื่อเทียบกับวัดช้างล้อมเมืองเก่าสุโขทัย และวัดช้างรอบศรีสัชนาลัยอยู่บนเนินภูเขาลูกรัง เป็นจุดสูงสุดของเขตอรัญญิก ด้านหน้ามีวิหารก่อด้วยศิลาแลงและสระน้ำขนาดใหญ่ที่ขุดลงไปตักเอาศิลาแลงมาสร้างโบราณสถาน รอบกำแพงเมืองมีป้อมมุมเมือง ผ่านป้อมเพชร ปเจอประตูผี ฟังชื่อแล้วหวั่นไหว เล่ากันว่าในสมัยก่อนเมื่อมีคนตายในเมืองจะต้องนำศพผ่านออกมาทางประตูนี้เท่านั้น

สักการะขอพรเจ้าพ่อศาลหลักเมือง สร้างขึ้นสมัยพระมหาธรรมราชาลิไท ผ่านเข้าสู่โค้งถนนไปทางซ้ายจะพบโบราณสถานสำคัญเบื้องหน้า ด้านขวาเป็นกำแพงเมืองเก่า ด้านซ้ายคือวัดพระแก้ว เป็นวัดที่ใหญ่ที่สุดอยู่ใจกลางเมือง มีพระสามองค์ (นั่งสอง นอนหนึ่ง)

ชุมชนนครชุมมีแหล่งเรียนรู้การทำพระเครื่อง อนุรักษ์ภูมิปัญญาและวิธีทำพระแบบโบราณ นำดินใต้ลำน้ำบริเวณพื้นที่ระหว่างทุ่งเศรษฐีกับนครชุม มาทุบให้นุ่มและหมักไว้ 1 คืน นวดให้นิ่มแล้วกดลงในแม่พิมพ์ นำไปเผาในเต่าถ่าน 24 ชม.จะได้พระเนื้อดินสีแดงที่มีความแกร่ง บางองค์มีสีพิเศษเรียกว่า แร่ดอกมะขาม เป็นจุดแดงๆ กระจายในเนื้อ เป็นที่นิยมของเซียนพระ ตกแต่งให้ดูเหมือนเก่าด้วยการดีด-รา ใช้หมึกจีนสะบัดใส่

ชม-ชิม-ช็อป ขนมข้าวตอกอัด ขนมโบราณประจำถิ่นบ้านทำเมี่ยงโบราณ (เมี่ยงแม่กรองทอง) ได้เข้าไปชมการผัดไส้ (มะพร้าว+ถั่ว) กันถึงในครัว การทานต้องใช้ใบเมี่ยงห่อก่อน หากไม่ชอบรสขมให้ใส่เกลือเม็ด จะได้รสชาติกลมกล่อม ใกล้ๆมีวัดพระธาตุนครชุม แวะสักการะองค์พระเจดีย์แล้วเดินทางเข้าจังหวัดสุโขทัย รับประทานมื้อค่ำ เข้าที่พักสะเดาหวานรีสอร์ทพักผ่อนตามอัธยาศัย

วันที่สอง สวัสดีสุโขทัย "เมืองรุ่งอรุณแห่งความสุข" ไปตลาดเช้าตำบลธานี มีให้เลือกรับประทานเป็นมื้อเช้า ขนมจีบ-ซาลาเปา ต้มเลือดหมู กวยจั๊บ โจ๊กหมู-ไก่-ปลา ข้าวเหนียวนึ่งห่อด้วยใบตอง หมูทอด หมูหวาน หมูเค็ม หมูฝอย ฯลฯ แล้วนั่งรถคอกหมูกินลมชมวิววิ่งฉิวไปกราบขอพรศาลพระแม่ย่าที่หน้าศาลากลางจังหวัดสุโขทัย ริมแม่น้ำยม ประดิษฐานเทวรูปพระแม่ย่า (พระนางเสือง) ประดับเครื่องทรงแบบนางพญา พระพักตร์ยาว พระหนุเสี้ยม พระเกตุมาลายาว ความสูง 1 เมตร เป็นที่เคารพของชาวเมืองสุโขทัย

วรรณกับหมูและน้องเย็นตา นำเดินทางเส้นทางปั่นจักรยานช่วงที่ 1 เริ่มต้นที่แยกบ้านนาถึงคลองแม่ลำพัน ถึงจุดพักใต้ร่มเงาไม้ต้นฉ่ำฉา (จามจุรีหรือก้ามปู) ช่วงที่ 2 ชุมชนลิไท-อาคารบริการนักท่องเที่ยว-วัดพระพายหลวง-วัดศรีชุม-ชมสาธิตสานปลาตะเพียนใบลาน-วัดสรศักดิ์ ช่วงที่ 3 อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย

ชุมพล มุสิกานนท์ กล่าวว่า อพท. ตั้งเป้าหมายจะผลักดันให้ อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย-ศรีสัชนาลัย-กำแพงเพชร เป็นศูนย์กลางการท่องเที่ยวเมืองมรดกโลกในอาเซียน เชื่อมโยงไปนครวัด (กัมพูชา) หลวงพระบาง (ลาว) และพุกาม (พม่า) ฯลฯ มีสายการบินเชื่อมเส้นทางกับเมืองมรดก จึงเลือกเป็นโครงการนำร่องฯ ตามนโยบายที่มุ่งส่งเสริมการเดินทางท่องเที่ยวแบบ Low Carbon Slow Travel

เส้นทางท่องเที่ยวโดยจักรยาน เป็นการทำงานร่วมกันของ อพท. กับ "คู่รักนักปั่นจักรยานรอบโลก" เจริญ-อรวรรณ โอทอง ต้องการเผยแพร่ให้นักท่องเที่ยว นักปั่นจักรยานทั้งคนไทยและต่างชาติ ได้รู้จักเส้นทางท่องเที่ยวตามแบบฉบับของครอบครัวโอทอง (www.thaibikeworld.com) โดยมีหนังสือปั่นตามฝัน 3 เส้นทางมรดกโลก สุโขทัย-ศรีสัชนาลัย-กำแพงเพชร เป็นแรงบันดาลใจให้ผู้อ่านท่องเที่ยวตามรอยผู้เขียน แนะนำที่พัก ร้านอาหาร แหล่งช็อปปิ้ง ฯลฯ จัดทำเป็น 2 ภาษา (ไทย-อังกฤษ) ราคา 265 บาท

คลองแม่ลำพัน (สายน้ำลำพัน) เชื่อมต่อระหว่างเมืองเก่ากับเมืองใหม่สุโขทัย เคยเป็นเส้นทางลำเลียงสินค้าลงเรือสำเภาออกไปค้าขายกับต่างประเทศ ปัจจุบันเป็นเพียงฝายน้ำ สภาพความเป็นคลองแม่ลำพันในอดีตนั้น สูญเสียไปหมดสิ้นแล้ว

เส้นทางปั่นจักรยานเลียบคลองแม่ลำพัน มีชุมชนลิไท ชาวบ้านทำงานหัตถกรรม ทำนา กรงนก เลี้ยงไก่ชน ถึงวัดช้างล้อมแห่งเมืองเก่าสุโขทัยมีช้าง 32 เชือกออกมาครึ่งตัว ยืนหนุนอยู่รอบฐานเจดีย์ทรงกลมแบบลังกา อาคารบริการนักท่องเที่ยว สถาปัตยกรรมแบบสุโขทัย จัดแสดงแบบจำลองโบราณสถานในเขตเมืองเก่าสุโขทัย เพื่อให้ได้ทราบถึงภาพรวมของอาณาจักรสุโขทัยในอดีต

ปั่นจักรยานข้ามสะพานเข้าเขตวัดพระพระพายหลวง ชมโบราณสถานขนาดใหญ่ เคยมีปราสาท 3 องค์ ลักษณะปรางค์รูปทรงคล้ายฝักข้าวโพด ก่อด้วยศิลาแลง ศิลปะเขมรแบบบายน สมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 ปัจจุบันเหลือเพียงยอดเดียวคือ ด้านทิศเหนือ (ยอดกลางกับยอดทิศใต้พังทลายลงเหลือเพียงฐาน) ด้านหน้าของวัดประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้น 4 อิริยาบถ นั่ง นอน ยืน เดิน สร้างขึ้นสมัยสุโขทัยตอนปลาย

ชมสาธิตสานปลาตะเพียนใบลาน ที่บ้านคุณยายเฉลา อายุ 94 ปี มีร้านค้าอยู่หน้าวัดศรีชุม (เจ้าแรกในสุโขทัย) วัดศรีชุม (วัดฤๅษีชุม) มีพระอจนะเป็นพระประธานในมณฑป ปางมารวิชัยขนาดใหญ่ สูง 15 เมตร หน้าตักกว้าง 11.30 เมตร ชาวสุโขทัยมีคำพูดติดปากว่า "ถ้าใครมาเยือนสุโขทัยแล้ว ไม่ได้มากราบไหว้องค์พระอจนะ (ผู้ไม่หวั่นไหว ผู้มั่นคง) ก็เหมือนมาไม่ถึงสุโขทัยทีเดียว" ประชาชนนิยมปิดทองที่พระหัตถ์ขวา

ภายในมณฑปมีช่องเป็นอุโมงค์ มีบันไดขึ้นไปถึงด้านบน ตรงบริเวณหลังเศียรพระจะมีช่องอยู่ตรงผนังอุโมงค์ เมื่อพูดออกไปจากช่องนี้แล้วเสียงจะก้องกังวาน และเป็นที่มาของตำนานเรื่อง "พระพูดได้"

เล่ากันว่า สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ทรงวางแผนสร้างกำลังใจให้กับทหาร ขณะทำพิธีบวงสรวง ทรงให้ทหารคนหนึ่งแอบเข้าอุโมงค์ ไปพูดให้กำลังใจอยู่ตรงช่องเศียรพระ ให้เสมือนพระพูดได้ ทหารเข้าใจว่าเกิดปาฏิหาริย์พระพุทธรูปพูดได้ จึงเกิดฮึกเหิมและมีกำลังใจ เมื่อครั้งยกกองทัพไปปราบกบฏเจ้าเมืองสวรรคโลก

รับประทาน ก๋วยเตี๋ยวสุโขทัยที่ร้านโบนัสแล้วไปวัดสะพานหิน ทางขึ้นปูด้วยแผ่นหินชนวนจึงเป็นที่มาของชื่อวัด บนยอดเขามีวิหารประดิษฐาน พระอัฎฐารส พระพุทธรูปยืนปางประทานอภัย เชื่อกันว่า พ่อขุนรามคำแหงทรงช้างเผือกประจำพระองค์มาไหว้พระและนมัสการมหาเถรที่เชิญมาจากนครศรีธรรมราชในทุกวันพระเดือนแรมและเดือนเพ็ญเสมอ

ไปเรียนรู้การเขียนลายสังคโลกที่บ้านสุเทพสังคโลก ฝึกการเขียนลายใต้เคลือบ (เขียนลายก่อนนำไปเคลือบ) รูปปลา พรรณพฤกษา ดอกไม้ ใบไม้ เข้าที่พักเลเจนด้าสุโขทัย

นัดพบกันเวลา 16.00 น. เพื่อไปปั่นจักรยานช่วงเย็น เส้นทางอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย สักการะพ่อขุนรามคำแหง-วัดมหาธาตุ-วัดตระพังเงิน-วัดศรีสวาย-โรงละคร-วัดสระศรี (See Sunset) พ่อขุนรามคำแหงมหาราช ทรงพระเมตตา กรุณา ยุติธรรม และมีความเด็ดขาดในการปกครอง วัดมหาธาตุ อยู่กลางเมืองเป็นวัดสำคัญ มีพระเจดีย์มหาธาตุศิลปะสุโขทัยแท้รายรอบด้วยเจดีย์ 8 องค์บนฐานเดียวกันรวม 200 องค์ วิหาร 10 แห่ง ซุ้มพระ(มณฑป) 8 ซุ้ม พระอุโบสถ 1 แห่ง ตระพัง 4 แห่ง วัดตระพังเงิน เรือนธาตุทั้งสี่ด้านประดิษฐานพระพุทธรูปยืน และปางลีลา ด้านหน้าเป็นเกาะ มีโบสถ์กลางน้ำ คำว่า ตระพัง หมายถึง สระน้ำ (หนองน้ำ)

วัดศรีสวาย มีปรางค์ 3 องค์ ศิลปะลพบุรีอยู่บนฐานเล็กๆลวดลายปูนปั้นบางส่วนเหมือนลายบนเครื่องถ้วยจีน เคยเป็นเทวสถานในศาสนาฮินดูแล้วแปลงเป็นวัดพุทธศาสนา วัดสระศรีอยู่บนเกาะกลางน้ำชื่อ ตระพังตระกวน ด้านหน้าวิหารประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้นมารวิชัย มีเจดีย์ขนาดเล็กศิลปะศรีวิชัยผสมลังกา ซุ้มประตูมีพระพุทธรูป 4 ทิศ ด้านหน้ามีเกาะกลางน้ำเป็นที่ตั้งของพระอุโบสถ เป็นจุดที่มีทัศนียภาพสวยงาม กลับเข้าที่พัก รับประทานอาหารค่ำพร้อมชมการแสดง แล้วพักผ่อนตามอัธยาศัย

วันที่สาม ไป อำเภอศรีสัชนาลัย เส้นทางปั่นจักรยานเริ่มที่ร้านทำทองสุโขทัย-ข้ามสะพานแขวน-ชุมชน-วัดเจ้าจันทร์-วัดชมชื่น-วัดเชลียง-ข้ามสะพานแขวน-ข้ามสะพานปูน-เข้าสู่เขตอุทยานฯ-วัดเจดีย์เจ็ดแถว-วัดนางพญา-วัดช้างล้อม-วัดเขาพนมเพลิง-วัดเขาสุวรรณคีรี-ประตูเตาหม้อ-แก่งหลวง-นำจักรยานส่งคืนที่ร้าน

ทองสุโขทัย (ทองโบราณ) มีเอกลักษณ์เฉพาะไม่ได้ใช้เครื่องจักร มีความประณีตในทุกขั้นตอนด้วยฝีมือของช่างทอง วัดชมชื่นอยู่ริมแม่น้ำยม มีเจดีย์ทรงกลมก่อด้วยศิลาแลงเป็นเจดีย์ประธาน เป็นแหล่งที่พบเครื่องถ้วยเชลีย วัดเจดีย์เจ็ดแถวมีความสวยงามกว่าวัดอื่นใดในสุโขทัย มีเจดีย์ศิลปะสุโขทัยแท้ และศิลปะศรีวิชัยผสมสุโขทัย สันนิษฐานว่าเป็นที่ประดิษฐานพระอัฐิของพระราชวงศ์สุโขทัย

วัดนางพญา(สุโขทัย) บนผนังวิหารมีลวดลายปูนปั้นที่งดงาม เสาวิหารทุกด้านมีเทพพนมและลวดลายต่างๆทำด้วยสังคโลกไม่เคลือบ วัดช้างล้อม (อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย) มีช้างปูนปั้นเต็มตัว ล้อมรอบ 39 เชือก ช้างที่อยู่ตามมุมเจดีย์ทั้ง 4 ทิศ ตกแต่งเป็นช้างทรงเครื่องประดับที่คอ ต้นขาและข้อเท้า ปัจจุบันช้างปูนปั้นได้ผุพังไป เหลือให้เห็นเป็นรูปหัวช้างอยู่ไม่กี่เชือก แต่ยังคงงดงามตามแบบประติมากรรมสมัยสุโขทัย

ไปชิมของดีศรีสำโรง ถั่วทอด 200 ปี ทำจากแป้ง ถั่วลิสง ลำกลอย ทอดเป็นแผ่นกลมๆ บางๆ ใช้ไฟอ่อนกำลังดี ตักขึ้นพักบนตะแกรงให้สะเด็ดน้ำมัน พอถั่วเย็นดีแล้วจึงจับรวมกัน เสร็จสิ้นภารกิจพิชิตเส้นทางมรดกโลก จึงได้ลงจากอานจักรยานกลับมานั่งหลังพวงมาลัยเดินทางกลับสู่กรุงเทพฯ

การได้ปั่นจักรยานข้าม "สะพาน" หลายครั้ง ทำให้ตระหนักรู้ว่า สะพานมีความสำคัญ หากไม่มีสะพาน ชีวิตสองฝั่งน้ำก็ขาดการเชื่อมประสาน เหมือนบางอย่างในชีวิตที่ขาดหายไป เพื่อให้ทุกอย่างเป็นไปอย่างยั่งยืน ทั้งด้านวิถีชุมชน อาชีพ อาหาร วัฒนธรรม "สะพาน" จึงยังเป็น "ส่วนหนึ่งของชีวิต" ที่ไม่ควรจะขาดหายไป