สะบายดี บ้านพี่เมืองน้อง

วิถีไทย

เห็นจะปฏิเสธไม่ได้เลยนะคะว่าในบรรดาสมาชิกประชาคมอาเซียนทั้ง 10 ประเทศ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว มีความเป็นเพื่อนบ้านใกล้ชิดที่สุดของประเทศไทย ด้วยคำเปรียบเปรยที่ว่าไว้ บ้านพี่เมืองน้อง คุ้นชินสองหูมายาวนาน เป็นสองประเทศที่แม้จะพูดต่างภาษา แต่ก็สามารถเข้าใจ จึงไม่แปลกที่คนลาวจะชื่นชอบละครหลังข่าวของไทยที่แพร่เข้าไปฉายถึงในบ้านให้ชมกันโดยทั่วถึง คนไทยกับคนลาวแทบจะแยกความต่างจากหน้าตาหรือผิวพรรณแทบไม่ได้เอาเสียเลย ทุกวันนี้แค่เดินทางจากจังหวัดหนองคายข้ามสะพานมิตรภาพไทย-ลาว ก็ไปมาหาสู่กันได้อย่างสบายๆ

สิ่งที่บ่งบอกให้รู้ว่าชนชาติลาวและไทยต่างสืบเชื้อสายมาจากบรรพบุรุษเดียวกันก็คือจารึกประวัติศาสตร์ของทั้งสองประเทศที่มีการกล่าวขานถึงกลุ่มชนที่พูดภาษา "ไท" ซึ่งเคยอาศัยอยู่ทางตอนใต้ของจีนแล้วอพยพลงมาอาศัยที่บริเวณตอนเหนือของประเทศลาว ไทย และตะวันตกของพม่า ตั้งแต่ราวพุทธศตวรรษที่ 14 โดยมีอาณาจักรล้านช้างที่พระเจ้าฟ้างุ้มทรงก่อตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ.1896 ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกในพื้นที่ที่เป็นประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวในปัจจุบัน และมีอาณาจักรล้านนา ซึ่งพ่อขุนเม็งรายได้ก่อตั้งขึ้นในช่วงพุทธศตวรรษที่ 19 อยู่ทางตะวันตกในพื้นที่ภาคเหนือของประเทศไทย จึงไม่แปลกที่ประเทศบ้านใกล้เรือนเคียงสองประเทศนี้จะมีวัฒนธรรม ประเพณี ภาษาพูดรวมไปถึงอาหารการกินที่ละม้ายคล้ายคลึงผสมกลมกลืนแทบจะเป็นเนื้อเดียวที่เนียนละมุน

สมัยก่อนไทย-ลาว ก็เป็นประเทศคู่สงครามไม่แพ้ไทย-พม่า หรือไทย-เขมร ถึงกับเคยจารึกว่า ในปี 1778 เจ้าพระยาจักรี (รัชกาลที่ 1 ก่อนขึ้นครองราชย์) ยกทัพไปปราบดินแดนลาวทั้งหมด อาณาจักรเวียงจันทน์จึงตกเป็นประเทศราชของไทยนับแต่นั้น และกองทัพสยามได้นำพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองของเวียงจันทน์หรือพระแก้วมรกต ซึ่งประดิษฐานอยู่ในหอพระแก้วพร้อมกวาดต้อนพระราชวงศ์ลาวกลับมายังกรุงเทพฯ ด้วย

ครั้นถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เกิดกบฏเจ้าอนุวงศ์ยกมากวาดต้อนคนไทย และถูกคุณหญิงโม หรือท้าวสุรนารีวีรสตรีคนเก่ง ภริยาเจ้าเมืองพิมายรวบรวมหญิงชายขับไล่ข้าศึกออกไปได้

แต่ไทย-ลาวไม่เคยนำประวัติศาสตร์มาสร้างความบาดหมางใจกันแม้แต่ครั้งเดียว ต่างไปจากเพื่อนบ้านอื่น

ทุกวันนี้แม้ประชากรลาวเจ็ดล้านคนหลากหลายเชื้อชาติกระจายอยู่ตามภูมิภาคต่างๆ แต่ที่เป็นกลุ่มใหญ่สุดคือ ไทลาว ซึ่งเป็นชาวลาวดั้งเดิมใช้ภาษาตระกูลไท เช่นเดียวกับคนไทยภาคอีสาน ตั้งรกรากอยู่ตามเมืองสำคัญ เช่น เวียงจันทน์ หลวงพระบาง ท่าแขก สะหวันนะเขต และปากเซ นับถือพุทธศาสนานิกายเถรวาท ใช้ชีวิตเรียบง่าย รักสงบ เป็นมิตร อ่อนน้อมถ่อมตน มัธยัสถ์ ขยันอดทน เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ เห็นอกเห็นใจ ช่วยเหลือเกื้อกูล เคารพผู้อาวุโส และยังคงรักษาขนบธรรมเนียมประเพณีดั้งเดิมอย่างเหนียวแน่นจนเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน

ลาวยังมีเทศกาลงานประเพณีที่เรียกว่าฮีตสิบสองคล้ายคลึงกับไทยหลายอย่างโดยยึดโยงจากพุทธศาสนาและความเชื่อในลักษณะเดียวกัน อาทิ

ประเพณีเดือนยี่ ในเดือนมกราคม เรียกว่า บุญคูณลาน หรือบุญกองข้าว เป็นการทำบุญขวัญข้าวในลานข้าวหลังการเก็บเกี่ยว คล้ายกับประเพณีทำขวัญข้าวของไทย บ่งบอกถึงพื้นฐานของความเชื่อที่ให้ความสำคัญกับการทำนาเหมือนกัน

ประเพณีเดือนสี่ ในเดือนมีนาคม เรียกว่า บุญพระเวส หรืองานบุญมหาชาติ มีการเทศน์ 13 กัณฑ์ภายในวันเดียว มีการประดับประดาโรงธรรมด้วยดอกไม้ ใช้ดอกบัวประดับธรรมาสน์ และจัดขบวนแห่พระเวสสันดรและนางมัทรีออกจากป่าเข้าเมือง

ประเพณีเดือนห้า ในเดือนเมษายน บุญสงกรานต์ ทำลักษณะเดียวกับสงกรานต์ล้านนา คือวันแรกเรียกวันสังขารล่อง วันที่สองเรียกวันเนา และวันที่สามเรียกวันสังขารขึ้น รายละเอียดของประเพณีก็ละม้ายคล้ายกัน

ประเพณีเดือนหก เดือนพฤษภาคม บุญบั้งไฟ เป็นประเพณีที่ชาวลาวสืบทอดมรดกสืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน เป็นประเพณีขอฝนและต่อสู้กับความแห้งแล้ง

นอกจากนี้ยังมีประเพณีไหลเรือไฟ และบุญกฐิน แบบเดียวกันกับไทยอีกด้วย

คนลาวที่แทบจะกลืนเป็นเนื้อเดียวกับเราในดินแดนสยาม ได้แก่ ชาวภูไท หรือผู้ไทย ต้นตำรับผ้าแพรวา และผ้าทอมือเลื่องชื่อกลายเป็นเอกลักษณ์โดดเด่นของเครื่องแต่งกายที่บ่งบอกความเป็นภูไทที่ไม่เหมือนใคร

ชาวลาวชอบล้อมวงกินอาหารบนเสื่อหรือสาด (เสื่อไม้ไผ่) มีพาข้าว คล้ายกับโตกของทางเหนือตั้งอยู่ตรงกลาง ในพาข้าวมีอาหารไม่กี่อย่าง แต่จะหนีไม่พ้นปลาร้า ปลาปิ้ง น้ำพริก ผักพื้นบ้าน ใช้มือเปิบหรือจกข้าวเหนียวเข้าปาก

เมนูประจำชาติของคนลาว ได้แก่ ลาบ มีทั้งลาบปลา ไก่ เป็ด ส่วนลาบเนื้อมักทำกันในงานใหญ่ นอกจากนี้เป็น แจ่ว และแกง แกงลาวจะไม่ใส่กะทิ สำหรับส้มตำที่เป็นอาหารยอดนิยมทั้งไทยและลาวนั้น มีความแตกต่างกันอยู่บ้าง อาทิ ลาวจะเรียกว่า ตำส้ม และเครื่องปรุงหลักจะมีมะกอกดิบฝานบางๆ มะเขือเปราะ หรือมะเขือเหลือง และมะอึกโขลกลงไปด้วย คนลาวชอบกินตำส้มกับข้าวเหนียว ไก่ย่าง หรือปลาย่างแบบเดียวกัน

อาหารรสจัดจ้านเป็นที่ชื่นชอบของทั้งสองบ้านพี่เมืองน้อง ยกเว้นอาหารลาวในเมืองหลวงพระบางที่จะไม่นิยมใส่พริก ไม่นิยมอาหารผัด อาหารทอด แต่จะใช้การนึ่งและต้มเป็นส่วนใหญ่ จัดเป็นอาหารแบบผู้ดีและชาววังของคนลาว

บ้านพี่เมืองน้องยังชื่นชอบการดื่มเหล้าอุหรือเหล้าไห มักจะนั่งล้อมวงใช้หลอดไม้ไผ่เจาะลงไปในไหที่ปิดผนึกขี้เถ้าแล้วดูด คนลาวใช้เหล้าอุเป็นเครื่องดื่มในงานประเพณีและเทศกาลสำคัญ เช่น งานบุญบั้งไฟ งานแต่งงาน งานบายศรีสู่ขวัญ และต้อนรับแขก