ตำราดูลักษณะแมว (แมวไทย)

ห้องสมุดสกุลไทย

แมวเป็นสัตว์เลี้ยงแสนน่ารัก เกือบทุกบ้านมักจะมีแมว เพราะแมวเป็นสัตว์เลี้ยงง่าย แถมยังมีประโยชน์ในการเฝ้าระวังกำจัดหนู ซึ่งเป็นสัตว์นำโรคด้วย บางบ้านเลี้ยงแมวไว้นับสิบตัว บางบ้านอาจมี ๑ ถึง ๕ ตัว บางบ้านเลี้ยงไว้ในบ้าน บางบ้านขังกรง บางบ้านปล่อยให้อยู่อย่างอิสระ กลางคืนเราจึงเห็นแมวนั่งซุ่มคอยจับหนู หนูกลัวแมวมาก ดังที่ผู้คนมักกล่าวถึงผู้ที่กลัวภรรยาหรือกลัวสามีว่า กลัวอย่างกับหนูกลัวแมว

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงพระราชนิพนธ์ดอกสร้อยสุภาษิต เป็นแบบเรียนคติสอนเด็ก ทรงกล่าวถึงแมวในบทดอกสร้อยว่า

แมวเอ๋ยแมวเหมียว รูปร่างประเปรียวเป็นนักหนา

ร้องเรียกเหมียวเหมียวเดี๋ยวก็มา เคล้าแข้งเคล้าขาน่าเอ็นดู

รู้จักเอารักเข้าต่อตั้ง ค่ำค่ำซ้ำนั่งระวังหนู

ควรนับว่ามันกตัญญู ควรดูอย่างไว้ใส่ใจเอย

ในแผนกหนังสือโบราณของหอสมุดแห่งชาติ มีสมุดข่อยโบราณ เรียกว่า ตำราดูลักษณะแมว แสดงภาพแมวดี ๑๗ ชนิด และแมวร้าย ๖ ชนิด

แมวดี ๑๗ ชนิด มีดังนี้

 

ภาพที่ ๑ แมวชื่อ วิลาศ

ราวคอทับถงาดท้อง สองหู

ขาวตลอดหางดู ดอกฝ้าย

มีเสวตรสี่บาทตรู สองเนตร์ เขียวแฮ

งามวิลาศงามคล้าย โภคพื้น กายดำ

๑. แมวชื่อวิลาศ ลักษณะตั้งแต่คอถึงท้องและหูทั้งสองตลอดถึงหางและเท้าทั้ง ๔ มีสีขาวตลอด ลูกตาสองตามีสีเขียว ลำตัวส่วนอื่นๆสีดำ ลักษณะสวยงาม

ภาพที่ ๒ แมวชื่อ นิลรัตน์

สมยานามชาติเชื้อ นิลรัตน์

กายดำสิทธิสามรรถ เลิศพร้อม

ฟันเนตรเล็บลิ้นทัต นิลคู่ กายนา

หางสุดเรียวยาวน้อม นอบโน้มเสมอเศียร

๒. แมวชื่อนิลรัตน์ แปลว่า มณีสีดำ ลักษณะกายสีดำ ฟัน ตา เล็บ ลิ้น สีดำ หางยาวเรียวยกขึ้นได้ถึงหัว

ภาพที่ ๓ แมวชื่อ นิลจักร

นิลจักรบอกชื่อช้อย ลักษณา

กายดุจกลปีกกา เทียบแท้

เสวตรอบรัดกรรฐา โดยที่

เนาประเทศได้แม้ ดั่งนี้ควรถนอม

๓. แมวชื่อนิลจักร ลักษณะสีกายดำเหมือนสีปีกของกา รอบลำคอเป็นสีขาว เป็นแมวดีที่ควรเลี้ยงรักและถนอมรักษา

ภาพที่ ๔ แมวชื่อ เก้าแต้ม

สลับดวงคอโสตรัตต้น ขาหลัง

สองไหล่กำหนดทั้ง บาทหน้า

มีโลมดำบดบัง ปลายบาท สองแฮ

เก้าแห่งดำดุจม้า ผ่านพื้นขาวเสมอ

๔. แมวชื่อ เก้าแต้ม ลำตัวพื้นสีขาว มีดวงสีดำแต้มตามลำตัวที่คอ หู สองไหล่ ปลายเท้าหน้าทั้งสองข้างรวม ๙ แห่ง

ภาพที่ ๕ แมวชื่อ มาเลศ หรือดอกเลา

วิลามาเลศพื้น พรรณกาย

ขนดังดอกเลาราย เรียบร้อย

โคนขนเมฆมอปลาย ปลอมเสวตร

ตาดั่งน้ำค้างย้อย หยาดต้องสัตบง

๕. แมวชื่อ มาเลศ หรือดอกเลา ลักษณะพื้นกายมีขนสีดอกเลา คือ โคนขนสีเทามอๆเหมือนสีเมฆ ค่อยๆจางลงจนถึงปลายขนเป็นสีขาว ดวงตาเป็นสีขาวใสเหมือนสีหยดน้ำค้างบนกลีบดอกบัว

ภาพที่ ๖ แมวชื่อ แซมเสวตร

ขนดำแซมเสวตรสิ้น สรรพภางค์

ขนคู่โลมกายบาง แบบน้อย

ทรงระเบียบสำอาง เรียวรุ่นห์ งามนา

ตาดั่งแสงหิ่งห้อย เปรียบน้ำทองทา

๖. แมวชื่อ แซมเสวตร ตลอดลำตัวมีขนสีดำแซมสีขาว ขนเส้นเล็กบางละเอียด รูปทรงสวย ดวงตาเป็นประกายสดใสเหมือนแสงหิ่งห้อย หรือเปรียบเสมือนทาด้วยน้ำทอง

ภาพที่ ๗ แมวชื่อ รัตนกำพล

สมยากาเยศย้อม สีสังข์

ชื่อรัตนกำพลหวัง ว่าไว้

ดำรัดรอบกายจัง หวัดอก หลังนา

ตาดั่งเนื้อทองได้ หกน้ำเนียรแสง

๗. แมวชื่อ รัตนกำพล ลำตัวมีสีนวลเหมือนสีสังข์ที่ตำแหน่งอกถึงหลังมีสีดำรอบลำตัว มีนัยน์ตาสีเหมือนสีทองน้ำหก เปล่งประกายดูเนียนตา

ภาพที่ ๘ แมวชื่อ วิเชียรมาศ

ปากบนหางสี่เท้า โสตสอง

แปดแห่งดำดุจปอง กล่าวไว้

ศรีเนตรดั่งเรือนรอง นาคสวาดิ ไว้เอย

นามวิเชียรมาศไซร้ สอดพื้นขนขาว

๘. แมวชื่อ วิเชียรมาศ ลักษณะขนที่ปากส่วนบน หาง หูทั้งสอง เท้าทั้งสี่ รวม ๘ แห่ง เป็นสีดำ ดวงตาสีน้ำตาลปนเทาอย่างที่เรียกว่าสีสวาด ส่วนขนพื้นลำตัวเป็นสีขาว

ภาพที่ ๙ แมวชื่อ ศุภลักษณ์ หรือทองแดง

วิลาศุภลักษณ์ล้ำ วิลาวรรณ

ศรีดังทองแดงฉัน เพริศแพร้ว

แสงเนตรเฉกแสงพรรณ โณภาษ

กรรษสรรพโทษแล้ว สิ่งร้ายคืนเกษม

๙. แมวชื่อ ศุภลักษณ์ หรือทองแดง มีลักษณะร่างกายงดงาม สีขนเหมือนสีทองแดงสวยงามมาก ดวงตาเปล่งประกายแวววาว แมวชนิดนี้จะให้คุณช่วยให้สิ่งที่เป็นโทษหรือสิ่งร้ายกลับเป็นสิ่งที่ดีได้

ภาพที่ ๑๐ แมวชื่อ มุลิลา

มุลิลาปรากฏแจ้ง นามสมาน

ใบโสตสองเสวตรปาน ปักล้วน

ศรีตาผกาบาน เบญจมาศ เหลืองนา

หางสุดโลมดำถ้วน บาทพื้นกายเศียร

๑๐. แมวชื่อ มุลิลา มีลักษณะใบหูสองข้างเป็นสีขาวล้วน ดวงตาเป็นสีเหลืองเหมือนสีดอกเบญจมาศเหลืองบาน สีพื้นลำตัวตลอดถึงหางเป็นสีดำ

ภาพที่ ๑๑ แมวชื่อ กรอบแว่น หรืออานม้า

หนึ่งนามกรอบแว่นพื้น เสวตรผา

ขนดำเวียนวงตา เฉกย้อม

เหนือหลังดั่งอานอา ชาชาติ

งามดั่งวงหมึกพร้อม อยู่ด้าวใดแสวง

๑๑. แมวชื่อ กรอบแว่น หรืออานม้า มีลักษณะพื้นกายสีขาว มีขนสีดำรอบดวงตาทั้งสองข้าง และสีดำที่หลังของลำตัว เหมือนที่นั่งเป็นอานหลังม้า สีดำที่ปรากฏนี้เป็นวงเหมือนวงหมึกสวยงาม เป็นแมวที่มีลักษณะดีมีมงคล ซึ่งผู้คนจะเสาะแสวงหามาเลี้ยงกันมาก

ภาพที่ ๑๒ แมวชื่อ ปัศเวต หรือปัดตลอด

ปัศเวตลักษณนั้น ปลายณา ษาฤๅ

ขาวตลอดหางหา ยากพร้อม

รลุมเฉกสลับตา กายเฟพ เดียวแฮ

ตาดั่งคำชายล้อม บุศน้ำพลอยเหลือง

๑๒. แมวชื่อ ปัศเวต หรือปัดตลอด มีลักษณะขนที่ปลายจมูกผ่านศีรษะ หลัง ไปจนตลอดถึงปลายหาง เป็นสีขาวตลอด มีดวงตาสีเหลืองเหมือนสีบุษน้ำพลอยและมีขนสีเหลืองเหมือนทรายทองล้อมรอบดวงตา สวยงามมาก แมวปัศเวต เป็นแมวที่หายากมาก

ภาพที่ ๑๓ แมวชื่อ การเวก

มีนามการเวกพื้น กายดำ

ศรีศรลักษณนำ แนะไว้

สองเนตรเลื่อมแสงคำ คือมาศ

ด่างที่ณาษาไซร้ เสวตรล้วนรอบเสมอ

๑๓. แมวชื่อ การเวก มีลักษณะพื้นกายสีดำตลอด มีดวงตาเป็นประกายเลื่อมแสงสีทอง และมีด่างสีขาวรอบจมูก ลักษณะสวยงามแสดงความเป็นแมวดีเห็นได้ชัด

ภาพที่ ๑๔ แมวชื่อ จตุบท

จตุบทหมดเฟศน้อม นามแสดง ไว้นา

โลมสกลกายแสง หมึกล้าย

สี่บาทพิศเล่ห์แลง ลายเสวตร

ตาเลื่อมศรีเหลืองคล้าย ดอกแย้มนางโสรน

๑๔. แมวชื่อ จตุบท มีลักษณะกายขนสีหมึก คล้ายเอาหมึกมาไล้ไว้ทั่วร่าง ยกเว้นสี่เท้า ตลอดจนส่วนท้องของลำตัวมีขนเป็นสีขาว ดวงตาเป็นสีเหลืองคล้ายดอกโสนแย้มบาน

ภาพที่ ๑๕ แมวชื่อ โสงหเสพย

เสนาะโสงหเสพยชื่อเชื้อ ดำกาย

ขาวที่ริมปากราย รอบล้อม

เวียนเถลิงสอสังข์ปลาย ณาษิก อยู่แฮ

ตาดั่งศรีรงย้อม หยาดน้ำจางแสง

๑๕. แมวชื่อ โสงหเสพย มีลักษณะขนกายสีดำ รอบริมปากเป็นสีขาว เวียนไปรอบคอจนถึงปลายจมูก ดวงตาเป็นสีเหลืองเหมือนย้อมด้วยน้ำรงสีจาง

ภาพที่ ๑๖ แมวชื่อ กระจอก

มีนามกระจอกนั้น ตัวกลม งามนา

กายดำศรีสรรพสม สอดพื้น

ขนขาวเฉกเมฆลม ลอยรอบ ปากแฮ

ตาประสมศรีชื้น เปรียบน้ำรงผสาน

๑๖. แมวชื่อ กระจอก ลักษณะตัวกลมสวยงาม พื้นกายเป็นสีดำตลอดทั้งตัว รอบปากเป็นขนสีขาวเหมือนสีเมฆ ดวงตาเป็นสีเหลืองเหมือนสีน้ำรง ลักษณะสวยงาม

ภาพที่ ๑๗ แมวชื่อ โกนจา

กายดำคอสุดท้อง ขาขนเลเอียดเฮย

ตาดั่งศรีบวบกล ดอกแย้ม

โกนจาพจนิพนธ์ นามกล่าว ไว้นา

ปากแลหางเรียวแฉล้ม ทอดเท้าคือสิงห์

๑๗. แมวชื่อ โกนจา มีลักษณะกายเป็นสีดำตลอดตั้งแต่คอไปจนถึงท้องและขา มีขนกายละเอียด ดวงตาสีเหลืองเหมือนสีดอกบวบเมื่อแย้มบาน แมวโกนจานี้ ปากและหางมีรูปลักษณะเรียวงาม และเท้าเหมือนเท้าสิงห์

แมวดี ๑๗ ชนิดนี้ ผู้รักชอบแมวมักพยายามหามาเลี้ยง บางตัวมีราคาซื้อขายแพงมากถึงพันถึงหมื่นหรือแสนบาท เพราะเชื่อว่า การเลี้ยงแมวดีจะนำสิ่งดีมีมงคลมีโชคลาภ มีความเจริญรุ่งเรืองมาสู่ตนและครอบครัว ประกอบกับแมวเป็นสัตว์เลี้ยงที่น่ารัก มักเคล้าเคลียอยู่ใกล้เจ้าของ และเล่นอยู่ใกล้ๆ หากเลี้ยงปล่อยก็จะออกไปนอกบ้านแล้วกลับมา ซึ่งต้องระวังจะมีคนตาดีตาถึงมาอุ้มเอาไป ส่วนมากเจ้าของจึงมักหวงแหนโดยเฉพาะที่ซื้อมาราคาแพง จะไม่ปล่อยแมวไปไกลจากบ้านและจากตน บางครั้งแมวดีจึงต้องถูกกักขังไม่ค่อยมีอิสระเหมือนแมวทั่วๆไป คนไทยส่วนมากมีอุปนิสัยรักสัตว์เลี้ยง บ้านส่วนมากจึงมักเลี้ยงแมวไว้

 

แมวร้าย ๖ ชนิด

ภาพที่ ๑ แมวชื่อ ทุพลเพศ

ตัวขาวตาเล่ห์ย้อม ชานสลา

หนึ่งดั่งโลหิตทา เนตรไว้

ปลอมลักคาบมัศยา ทุกค่ำ คืนแฮ

ชื่อทุพลเพศให้ โทษร้อนแรงผลาญ

๑. แมวร้าย ชื่อ ทุพลเพศ ลักษณะกายสีขาว ดวงตาสีแดงเหมือนย้อมด้วยชานหมาก หรือเหมือนดวงตาถูกทาด้วยเลือด มักออกไปยามค่ำคืนและลักลอบคาบปลามากิน แมวชื่อ ทุพลเพศ ชื่อ ทุพลก็แปลว่า ไม่ดี มีลักษณะโดยรวมไม่สวยงาม เลี้ยงไว้จะให้โทษร้ายแรง จึงไม่ควรนำมาเลี้ยง

ภาพที่ ๒ แมวชื่อ พรรณพยัฆ หรือ ลายเสือ

มีพรรณพยัฆเพศพื้น ลายเสือ

ขนดั่งชุบครำเกลือ แกลบกล้อง

ศรีตาโสตรแสงเจือ เจิมเปือก ตาแฮ

เสียงดั่งผีโป่งร้อง เรียกแคว้นพงไสล

๒. แมวร้าย ชื่อ พรรณพยัฆ หรือลายเสือ ขนพื้นกายเป็นลายเสือขนหยาบเหมือนชุบเกลือ หรือหยาบเหมือนแกลบ ตาเป็นประกายเหมือนกับสีของแสงสว่างจนถึงเปลือกตา เวลาร้องจะมีเสียงเหมือนเสียงผีโป่งที่ร้องอยู่ในป่าดงพงเขา เป็นแมวร้าย ไม่ควรเลี้ยง

ภาพที่ ๓ แมวชื่อ ปีศาจ

ปีศาจจำพวกนี้ อาจินต โทษนา

เกิดซึ่งลูกออกกิน ไป่เว้น

หางขดดั่งงูดิน ยอบขนด

ขนสยากรายเส้น ซูบเนื้อยานหนัง

๓. แมวร้าย ชื่อ ปีศาจ เป็นแมวลักษณะเป็นโทษเสมือนผีปีศาจ เมื่อมีลูกจะกินลูกที่เกิดออกมา แมวชนิดนี้มีหางขดเหมือนงูดิน เส้นขนหยาบ และผิวเนื้อจะซูบติดหนัง ลักษณะเป็นโทษไม่มีความสวยงาม เห็นได้ชัดเจน เป็นแมวร้าย เลี้ยงไว้เป็นโทษ จึงไม่ควรเลี้ยง

ภาพที่ ๔ แมวชื่อ หิณโทษ

หิณโทษโหจชาติเชื้อ ลักษณา

เกิดลูกตายออกมา แต่ท้อง

สันดานเพศกายปรา กฎโทษ อยู่แฮ

ไภยพิบัติพาลต้อง สิ่งร้ายมาสถาน

๔. แมวร้าย ชื่อ หิณโทษ ชื่อก็บ่งบอกไว้ชัดว่า เป็นแมวไม่ดี ลักษณะเป็นโทษ แมวหิณโทษนี้เมื่อตั้งครรภ์มีลูก ลูกมักจะตายมาตั้งแต่อยู่ในท้อง รูปลักษณะร่างกายเมื่อมองก็จะเห็นลักษณะไม่ดี ลักษณะเป็นโทษปรากฏอยู่ แมวหิณโทษนี้ ผู้ใดเลี้ยงไว้ก็จะมีแต่ภัยพิบัติ พบแต่สิ่งร้ายอยู่เสมอ จึงไม่ควรเลี้ยง

ภาพที่ ๕ แมวชื่อ กอบเพลิง

มักนอนยุ้งอยู่ซุ้ม ขนกาย อยู่นา

เห็นแต่คนเดิมชาย วิ่งคล้าย

กองเพลิงกำหนดหมาย นามบอก ไว้เอย

ทรลักษณชาติค่างร้าย โทษแท้พลันถึง

๕. แมวร้าย ชื่อ กอบเพลิง หรือกอบไฟ เป็นแมวสีดำชอบนอนแอบในยุ้งหรือในซุ้มเชิง ถ้าเห็นคนเดินมาจะวิ่งหนีคล้ายกองไฟลุกสมดังชื่อ เป็นแมวลักษณะทรลักษณ์ คือ ลักษณะไม่ดี ไม่งาม ลักษณะอยู่ในข้างร้าย มองเห็นได้ เป็นแมวร้ายเลี้ยงไว้ก็จะมีแต่สิ่งไม่ดี เป็นโทษถึงเจ้าของ จึงไม่ควรเลี้ยง

ภาพที่ ๖ แมวชื่อ เหน็บเสนียด

เหน็บเสนียดโทษร้าย เริงเข็ญ

ด่างที่ทุยหางเห็น โหจร้าย

ทรงรูปพิกลเบญ จาเพศ

แมวดั่งนี้อย่าไว้ ถิ่นบ้านเสียศรี

๖. แมวร้าย ชื่อ เหน็บเสนียด ลักษณะเป็นโทษ มีด่างที่หาง ท่าทางเป็นแมวโหดร้าย เห็นชัด รูปร่างดูน่าเกลียดพิกลห้าประการ แมวเช่นนี้ ไม่ควรเลี้ยงไว้ในบ้าน จะนำทุกข์โทษและสิ่งไม่ดีมาสู่ครอบครัว

ตำราดูลักษณะแมวนี้ เป็นวิทยาการหนึ่งที่คนไทยนับแต่โบราณจนถึงปัจจุบัน มีความเชื่อ ท่านผู้รู้ในอดีต จึงจัดทำเป็น ตำราดูลักษณะแมว เขียนไว้ในสมุดไทย มีเก็บรักษาไว้ในหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร และมีผู้ขอนำออกพิมพ์เผยแพร่เป็นความรู้ เป็นที่สนใจตลอดมา ความเชื่อในเรื่องแมวดี แมวร้ายนี้ อาจส่งผลให้แมวร้าย ขาดผู้เมตตาเลี้ยงดู แต่แมวมักเป็นสัตว์รักอิสระ ดังนั้น แม้จะเห็นว่าเป็นแมวลักษณะเป็นโทษ แต่ก็เป็นสัตว์ที่ควรได้รับความเมตตา ไม่จำเป็นต้องนำมาเลี้ยงรัก อุ้มชู ทะนุถนอม แต่ก็ไม่ควรขับไล่ถึงขนาดทำร้าย หรือไม่ให้อาหาร ทำให้อดอยาก ทุกข์ทรมาน ถึงอย่างไรก็เป็นสัตว์ที่ช่วยตัวเองไม่ได้เต็มที่ จึงควรให้รับความเมตตากรุณา เช่น ให้อาหาร ให้สามารถดำรงชีวิตได้ ผู้เมตตากรุณาก็จะได้รับกุศลผลบุญ