ชาวกะหร่างนับพันชีวิตที่ถูกลืมใจกลางป่าแก่งกระจาน

รายงานพิเศษ

(ตอนที่ 2) คณะสื่อมวลชนศึกษาดูงานโครงการตามแผนพัฒนาชนบทเชิงพื้นที่ประยุกต์ตามพระราชดำริบ้านโป่งลึก บางกลอย ตำบลห้วยแม่เพรียง อำเภอแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี ด้วยการรับฟังสรุปการดำเนินงานโครงการฯโดย หม่อมราชวงศ์ดิศนัดดา ดิศกุล ประธานกรรมการสถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระฯและตัวแทนชาวบ้านในพื้นที่ รวมทั้งการดูงานการพัฒนาในพื้นที่ การปลูกข้าว พืชสวน พืชหลังนา

กระทรวงมหาดไทยคัดเลือกบ้านบางกลอยและบ้านโป่งลึก ตำบลห้วยแม่เพรียง อำเภอแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี เป็นพื้นที่ขยายผลปิดทองหลังพระฯ เพื่อดำเนินงานตามแผนพัฒนาชนบทเชิงพื้นที่ประยุกต์ตามพระราชดำริ ทั้งนี้ มณเฑียร ทองนิตย์ ผู้ว่าราชการจังหวัดเพชรบุรี เป็นประธานคณะกรรมการอำนวยการในระดับจังหวัด ส่วนระดับพื้นที่ ขจรศักดิ์ สมบูรณ์ นายอำเภอแก่งกระจาน เป็นประธานคณะกรรมการปฏิบัติการ ทั้งนี้จังหวัดเพชรบุรี และจังหวัดอื่นทั่วประเทศรับทราบแนวทางขยายผลพื้นที่ปิดทองหลังพระฯ ผ่านระบบวีดีทัศน์ทางไกลเพื่อซักซ้อมความเข้าใจขั้นตอนการจัดทำแผนพัฒนาชนบทฯ

ทีมปฏิบัติการอำเภอแก่งกระจาน ร่วมกับทีมภาคสนามมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ และมูลนิธิปิดทองหลังพระฯ ลงพื้นที่ทำความเข้าใจกับชาวบ้านสำรวจข้อมูลรายครัวเรือนเพื่อค้นหารากเหง้าของปัญหาและความต้องการที่จะแก้ไขปัญหาด้วยตนเอง ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม ปัจจัยที่ทำให้เกิดความสุขที่แท้จริงอย่างยั่งยืน ควบคู่กับการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้า การตรวจ และรักษาโรคมาลาเรีย มีการประชุมชาวบ้านทุกครัวเรือนเพื่อตรวจทานความถูกต้องของข้อมูล โดยอาสาสมัครรุ่นใหม่ช่วยแปลภาษา และให้ชาวบ้านลงคะแนน โดยหยอดเมล็ดข้าวโพดคนละ 10 เมล็ด ปัญหาที่ชาวบ้านให้ความสำคัญเป็นลำดับต้นๆ คือ น้ำอุปโภคบริโภคและที่ดินทำกิน

ในช่วงเริ่มต้นนั้นการให้ชาวบ้านลงแรงปลูกผักสวนครัวไว้บริโภคเพื่อลดรายจ่ายบนพื้นที่ 1,044 ตารางเมตร เพียงระยะเวลา 3 เดือน ชาวบ้านทั้งสองหมู่บ้านสามารถลดรายจ่ายได้ถึง 34,694 บาท หรือเฉลี่ยลดรายจ่าย 259 บาท/ครัวเรือน ขณะเดียวกันมีการปรับพื้นที่ทำกินเดิมเป็นขั้นบันไดซึ่งเป็นความร่วมมือระหว่างสถานีพัฒนาที่ดินเพชรบุรี กับอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน ด้วยการเปิดพื้นที่และปรับพื้นที่เป็นขั้นบันได 494.83 ไร่ โดยชาวบ้านร่วมลงแรงขุดนาขั้นบันไดทุกวัน ตั้งแต่เดือนมกราคมถึงเดือนมิถุนายน 2556 มีการถ่ายทอดความรู้ในการปรับปรุงดินให้เหมาะสมกับพืชที่จะปลูกแต่ละชนิดผสมผสานระหว่างหลักวิชากับภูมิปัญญาชาวบ้าน การตรวจวิเคราะห์สภาพดินเพื่อหาธาตุอาหารและปรับปรุงดินด้วยการประยุกต์ตามแนวพระราชดำริห่มดิน การสอนให้ชาวบ้านทำปุ๋ยหมักอินทรีย์โดยใช้วัสดุที่หาได้ในท้องถิ่นเป็นส่วนประกอบหลัก การใช้ปุ๋ยพืชสด ปอเทือง

การขุดนาขั้นบันไดและถ่ายทอดความรู้ในการปรับปรุงบำรุงดิน ปิดทองหลังพระฯ ได้เชื่อมโยงความรู้จากผู้เชี่ยวชาญด้านการปลูกข้าว4คณะมาดำเนินโครงการปลูกข้าวอินทรีย์อย่างครบวงจรร่วมกับชาวบ้านที่สมัครใจ 63 ราย ในพื้นที่ 133.39 ไร่

หม่อมราชวงศ์ดิศนัดดา ดิศกุล กล่าวว่า "ที่นี่เป็นห้องเรียนขนาดใหญ่เป็นสถานที่เรียนรู้ของครูบาอาจารย์ พานิสิตนักศึกษามหาวิทยาลัยหลายแห่งเข้ามาในวันศุกร์ และกลับในวันอาทิตย์ เพื่อดูงานของชุมชนการใช้ภูมิปัญญาชาวบ้าน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย คัดเลือกCU Talent เด็กที่เรียนเก่ง ลูกๆของไฮโซไฮซ้อทั้งหลายที่เรียนได้เกรด3 ขึ้นไป มาศึกษาดูต้นข้าวกับต้นหญ้าแตกต่างกันอย่างไร ดูขั้นตอนการปลูกข้าว เก็บเกี่ยว ฝัดข้าว ตำข้าว เมื่อเขากลับไปแล้วจะได้รู้คุณค่าของข้าว รู้จักพิถีพิถันในการกินข้าวไม่กินทิ้งกินขว้าง กินเหลือให้รู้สึกสงสารชาวนา เพราะกว่าชาวนาจะทำนาได้ผลผลิตมีความเหนื่อยยาก มูลนิธิขวัญข้าวเน้นให้มีการปลูกข้าวตามวิถีเดิม ติดตามการเจริญเติบโต ดูสภาพปัญหาและหาแนวทางการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นจากการปลูกข้าววิถีเดิม ผมพาหลานชายและหลานสาวสองคนอายุ 8 ขวบ และ 9 ขวบ เข้ามาสังเกตการณ์เพื่อปลูกฝังจิตสำนึกที่ดีรู้จักชาวนาปลูกข้าวด้วยความยากลำบากอย่างไร เป็นการลดช่องว่างความเหลื่อมล้ำของสังคมเริ่มต้นตั้งแต่การสร้างความคิดสำนึกที่มีต่อสังคม"

ความสุขในสังคมครอบครัวพ่อแม่ อยากให้ลูกทุกคนมาอยู่รวมกันด้วยความสามัคคีปรองดองกัน อยู่กันอย่างถ้อยทีถ้อยอาศัยกัน ชาวเกษตร ชาวสวน ชาวประมงสามารถทำงานร่วมมือกันได้เป็นอย่างดี หมู หมา กาไก่ นิสัยเหมือนคนเราต้องเลี้ยงดูเขาให้เหมือนกับเลี้ยงลูกเลี้ยงหลาน ในช่วงนี้คนหนุ่มสาวที่เคยทำงานในเมืองหาเงินส่งที่บ้านเมื่อรู้ว่าที่นี่เริ่มมีน้ำใช้เพื่อทำการเกษตรแล้วก็เริ่มชักชวนกันกลับบ้าน แม้ว่าจะได้เงินน้อยกว่าทำงานในเมือง แต่ชีวิตในชนบทนั้นสามารถดำรงอยู่ได้ท่ามกลางธรรมชาติเก็บผักหญ้า ตกปลากินได้ตามอัตภาพ

การพัฒนาในช่วงเวลาเพียง2ปี ทำให้ชาวบ้านเกิดความเชื่อมั่นมากขึ้น ในปี 2557 มีครอบครัวเข้าร่วมโครงการเพิ่มมากขึ้นจาก86ครอบครัว ในปี 2556 เป็น 123 ครอบครัว จากครอบครัวที่อยู่ในพื้นที่ทั้งหมด 181 ครอบครัว หรือร้อยละ 67.95

"ผมยังไม่พอใจงานปิดทองหลังพระฯ ที่บ้านโป่งลึก บางกลอย ตำบลห้วยแม่เพรียง อำเภอแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี เพราะยังมีคนหยิบมือเดียวที่ดำเนินงาน ในขณะที่เราเปิดหน้างานไว้จำนวนมาก รัฐบาลนำยุทธศาสตร์เศรษฐกิจพอเพียงเข้าไปใช้ในการพัฒนาชนบทใน 1.9 หมื่นหมู่บ้าน เวลาน้อย คนน้อย ต้องติวเข้ม ต้องหาคนเข้ามาทำงาน ที่นี่ผมยังไม่พอใจ เพราะการทำงานแผ่วลง มีการอ้างด้วยว่าเพราะคุณชายไม่ได้มาบ่อยๆ ผมจะแยกร่างได้อย่างไร ดังนั้น จำเป็นต้องเคี่ยวเจ้าหน้าที่ในการทำงานในพื้นที่" หม่อมราชวงศ์ดิศนัดดา ดิศกุล กล่าวให้ข้อคิด

เกษตรจังหวัดเพชรบุรี กล่าวว่า เรื่องเหล่านี้เป็นมหากาพย์ คนที่เคยอยู่บนภูเขามานานเมื่อได้ยินคำพูดจากท่านชายว่าปัญหาในพื้นที่เกิดขึ้นระหว่างคนกับคน คนกับป่า การที่คนที่เป็นเจ้าฟ้าเจ้าแผ่นดินนึกถึงคนที่เดือดร้อนอยู่ตามป่าตามเขาห่างไกลความเจริญเช่นนี้เข้ามาดูงานอย่างใกล้ชิด แก้ไขปัญหาทีละขั้น ชักจูงชาวบ้านให้มีส่วนร่วมทำงาน สื่อมวลชนตั้งคำถามว่าหัวหน้าครอบครัวไม่ค่อยลงมือทำเอง แต่จะสั่งให้ฝ่ายหญิงที่เป็นแม่บ้านทำงาน เป็นหน้าที่หลักก็ได้รับคำปฏิเสธว่าทั้งหญิงและชายที่นี่ช่วยกันทำงานกันอย่างเต็มที่ ผลผลิตการเกษตรเพิ่มขึ้น ชาวบ้านกินอิ่ม นอนอุ่น รวมกลุ่มกันทำกิจกรรม ขณะนี้อุทยานฯจัดสรรให้ครอบครัวละ 7 ไร่ บางคนมีที่ดินถึง21ไร่ มีแรงงานเพียงสองคนเท่านั้นในการปลูกข้าวและพืชผลการเกษตร 20 ไร่ ขาดแรงงานก็ต้องเฉลี่ยลงขันช่วยเหลือกันไป ให้คนที่ไม่มีที่ดินได้มายืมเฉลี่ยใช้ที่ดินแปลงเดียวกัน เป็นการเกื้อกูลกันไปด้วยการจัดแบ่งที่ดิน15ไร่ ให้เขามีส่วนในการใช้ที่ดินและแบ่งผลประโยชน์อย่างเป็นธรรม

คณะสื่อมวลชนเดินทางด้วยรถตู้เข้าไปในพื้นที่ผืนป่าที่บริเวณสองข้างทางเต็มไปด้วยต้นไม้ใหญ่ ไม้เต็ง มะค่า ต้นเหลียง มะขาม ลำไย ขนุน มะม่วง มะละกอ เพื่อเข้าชมศูนย์ฝึกศิลปาชีพบ้านบางกลอย-บ้านโป่งลึก มีแม่บ้านเข้าเป็นสมาชิกศิลปาชีพฯปักผ้า ทอผ้าบ้านบางกลอย โป่งลึกจำนวน70คน ทำงานปักผ้าและทอผ้า ปักผ้าจำนวน 41 คน ทอผ้าจำนวน 29 คน สร้างรายได้เฉลี่ยเพิ่มขึ้นเดือนละ 7,200 บาท เป็นอย่างต่ำ ทั้งนี้ ท่านผู้หญิงจรุงจิตต์ ทีขะระ (อุรัสยะนันท์) รองราชเลขานุการในพระองค์ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ นำตัวแทนชาวบ้านเข้าไปฝึกฝนการปักผ้าและทอผ้า ที่พระตำหนักไกลกังวล เพื่อกลับมาทำงานเป็นรายได้เสริมนอกเวลาการเกษตร และมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ จะเข้าไปรับซื้อจากชาวบ้านรวมอยู่ในผลิตภัณฑ์ผ้าจากมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ แล้วนำมาจำหน่ายเพื่อนำรายได้ช่วยเหลือชาวบ้าน

เจียระไน พิเนนทร ชาวกะหร่างหัวหน้ากลุ่มปักผ้า วัย 26 ปี มีประสบการณ์ทำงานมาแล้ว 7 ปี ได้รับการฝึกสอนจากครูที่สวนจิตรลดา มาฝึกสอนให้ที่วังไกลกังวล เป็นเวลา 3-4 เดือน เมื่อได้วิชาปักผ้ากลับมาแล้ว ขณะนี้ปักดอกบัว 4 ดอก เป็นบัวหลวงสีชมพูงดงามมาก บางครั้งสามารถปักผ้าที่บ้านหรือเข้ามาร่วมกลุ่มกันที่นี่ แล้วช่วยกันปักผ้าเมื่อมีงานเร่งด่วน เราสามารถออกแบบลายปักผ้าได้ด้วยตัวเองตามจินตนาการ หรือมีการกำหนดลายปักผ้ามาให้ สื่อมวลชนบันทึกภาพเพื่อนำเผยแพร่ถึงความสามารถของผู้หญิงชาวกะหร่างท่ามกลางบรรยากาศที่แม่นำลูกมาเลี้ยงดูในระหว่างการทำงาน เป็นการทำงานใกล้บ้านสามารถเดินมาหรือใช้รถเครื่องเป็นพาหนะ

ปรียานุช แครจี หัวหน้ากลุ่มทอผ้า อายุ 32 ปี กล่าวว่านับตั้งแต่โครงการปิดทองหลังพระฯ เข้ามาทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงชีวิตดีขึ้นมาก บรรดาแม่บ้านได้เข้าไปอบรมงานฝีมือทำให้มีงานทำนอกฤดูกาลทำนา ทอผ้าเมตรละ 1,200 บาท ได้ค่าแรงวันละ 130 บาท หรือมากกว่านั้นตามความขยันในการทำงาน อย่างน้อยมีเงินจับจ่ายซื้อกับข้าวของใช้ภายในบ้าน มีพ่อค้านำปลาทู อาหารการกินขึ้นมาขายบนดอยแห่งนี้ เรากินปลาทูเข่งละ 15 บาท (จำนวน 3 ตัว) งานทอผ้าเป็นงานที่ต้องทำที่โรงงานไม่สามารถยกกลับไปทำต่อที่บ้านได้แตกต่างจากงานปักผ้า ทั้งนี้ผู้ชายทอผ้ามีจำนวน 3 คน วัยแรงงานที่ทอผ้า อายุ 20-60 ปี

สมาชิกศิลปาชีพงานปักผ้าและทอผ้าจะมีการส่งผลงานเข้าประกวด จังหวัดราชบุรี กาญจนบุรี เชียงใหม่ เพื่อชิงรางวัล สมาชิกแต่ละจังหวัดรู้จักกันในช่วงที่เข้าฝึกอบรมทำให้มีเพื่อนในระหว่างเรียนและคบหากัน สมาชิกศิลปาชีพทอผ้าและปักผ้าบ้านบางกลอย-โป่งลึก ที่เป็นฝ่ายหญิงมีครอบครัวเป็นส่วนใหญ่ ฝ่ายชายจะทำงานในโครงการปิดทองหลังพระฯ ทำไร่กล้วยน้ำว้า (เหลืองนวล) ที่ได้มาจากการเพาะเนื้อเยื่อจากมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ ปลูกทุเรียน (หมอนทอง) (ก้านยาว) ซึ่งโครงการปิดทองฯ นำเม็ดพันธุ์มาจากจังหวัดชุมพร ลองกองพันธุ์ตันหยงมาศ ละมุด การทำปุ๋ยคอกที่ได้จากปัสสาวะคน หรือสัตว์ ปุ๋ยหมักทำจากซากพืช ใบไม้ ผักตบชวา หญ้า ถั่ว ลำต้นข้าว ไว้จำหน่ายและใช้เองในครัวเรือนเป็นการประหยัดการใช้ปุ๋ยเคมีที่มีราคาแพงลงครึ่งหนึ่งทั้งยังทำให้ดินร่วนซุย อุดมสมบูรณ์ เพิ่มธาตุไนโตรเจนไม่เป็นอันตรายต่อคนและสัตว์เลี้ยง หลายครอบครัวมีลูกชายและลูกสาวก็ส่งเรียนที่โรงเรียนท่ายางวิทยาซึ่งเป็นโรงเรียนประจำอำเภอ

เมนูอาหารกลางวันที่คณะสื่อมวลชนรู้รสชาติความอร่อยด้วยภูมิปัญญาชาวบ้าน คือ ทอดมันหัวปลี รสจัดจ้าน แกงจืดหัวปลี แกงเลียงหัวปลี ผัดกวางตุ้ง กล้วยทอด ทั้งนี้ครูจากหน่วยงานการศึกษานอกระบบระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน (กศน.) มาสอนการแปรรูปอาหารให้กับนักศึกษาและชาวบ้านช่วยกันทำอาหารแปรรูปไว้รับประทานเองในบ้าน และผลิตจำหน่ายในชุมชน

ชีวิตใหม่ใจกลางแก่งกระจานในวันนี้หลังจากที่โครงการปิดทองหลังพระ สืบสานแนวพระราชดำริ เข้าไปทำงานในพื้นที่สร้างโอกาสในการประกอบอาชีพ เมื่อมีน้ำเข้าถึงดินแดนที่ห่างไกลปัจจัย 4 ที่อยู่อาศัย อาหาร เครื่องนุ่งห่ม ยารักษาโรค ก็เป็นส่วนหนึ่งของนับพันชีวิตที่เคยถูกลืม แม่น้ำเพชรบุรีที่อุดมสมบูรณ์ซึ่งอยู่ต่ำลงไปกว่า 20 เมตร เป็นสายน้ำหลักหล่อเลี้ยงผืนดินแก่งกระจานทั้งสองหมู่บ้านได้นำมาใช้ประโยชน์ในพื้นที่ห่างไกลแห่งนี้ พื้นที่ราบพอจะเพาะปลูกข้าว ปลูกกล้วยน้ำว้าพันธุ์เหลืองนวล ทุเรียน เงาะ มังคุด ลำไย ลองกอง ส้มโอ มะขาม ละมุด ให้เกษตรกรเพื่อเป็นพืชอาหารและสร้างรายได้อย่างยั่งยืน แม่บ้านที่มีฝีมือในการงานประดิดประดอยเข้าร่วมเป็นสมาชิกศิลปาชีพงานปักผ้าและทอผ้าสร้างผลงานที่ภาคภูมิใจ